Sınav Kaygısı
Sınav Kaygısı Neden Oluşur? Nasıl Ortaya Çıkar? Endişe ve Yoğun Stres Altında Nasıl Gelişir?
İsterseniz değerli anne-babalar bu yazıyı çocuğumuzla beraber okuyarak değerlendirelim. Sınavın öğrenciye yaşattığı kaygının ilk adımı, gireceği sınava farklı anlamlar yüklemesi ile başlar:
Bu sınavda başarılı olamayacağım.
Bu sınavda başarısız olmak benim başarısız birisi olduğumu gösterir.
Bu sınavda başarısız olursam anne-babama ne derim.
Bu sınavı kaybedersem bir daha asla başarılı olamam.
Bu sınavı kaybedersem arkadaşlarımın ve öğretmenlerimin yüzüne nasıl bakarım.
Bu sınavda başarısız olursam herkesin benim hakkımdaki düşüncesi değişir ….vb.
Bu düşünceler kaygının endişe boyutunu dile getiren cümlelerdir. Endişe performansa
yönelik süreçtir ve sınav sonucuna ilişkin olumsuz düşünce, inanç ve beklentilerle ortaya
çıkar.
Ayrıca, öğrencinin aşağıda belirtilen fizyolojik şikâyetleri;
Kalbim yerinden fırlayacakmış gibi,
Midem bulanıyor,
Elim ayağıma dolanıyor,
Bütün öğrendiklerimi unuttum,
Gözlerim kararıyor, terliyorum, başım dönüyor,
Nefes alamıyorum,
Ellerim titriyor, uyuşuyor vb.
şikayetler ile ortaya çıkan, sınav kaygısının yoğun duygulanım boyutudur.
Endişe ve yoğun duygulanım, aşırı derecede ve öğrencinin kendi başına başa
çıkamayacağı bir durum hâlini aldığında, öğrenilen bilgilerin sınav sırasında etkili bir
biçimde kullanmasına engel olur. Bu yaşanılan SINAV KAYGISI dır.
SINAV KAYGISININ BELİRTİLERİ
Zihinsel Belirtileri
Zihinsel belirtiler, daha çok sınav kaygısını tetikleyen düşüncelerden oluşmaktadır.
Bu düşünceler “yapamayacağım, başaramayacağım, arkadaşlarıma ve öğretmenlerime rezil
olacağım, vb.” gibi felaket ve her şeyin sonu yorumları nedeniyle, panik olma, ders
çalışmada dikkatini toplayamama, uzun süreli konsantrasyon sağlayamama, uykusuzluk,
unutkanlık, bilgileri organize etmede zorluk, konuları hatırlamada zorluk, sabırsızlık
yaşanır.
Fizyolojik Belirtileri
Uykusuzluk, çarpıntı, kabus görme, korku, terleme, mide bulantısı, kusma, ağız
kuruluğu, terleme ya da titreme, ateş basması, baş ağrısı ya da dönmesi, yüz kızarması,
göğüste sıkışma, nefes alıp vermenin hızlanması, sürekli idrara çıkma ihtiyacı duyma,
ellerin terlemesi…
Duygusal Belirtileri
Gerginlik, sinirlilik, öfke, karamsarlık, korku (bildiklerini unutma korkusu), endişe
(sürenin yetmeyeceğine ve olumsuz düşüncelerden kaynaklı), panik, kendine güvenin
azalması, mutsuzluk, isteksizlik,boşverme….
Bu belirtiler sadece ÖSS ya da SBS gibi uzun süreli hazırlık sürecinden geçilerek
girilen sınavlara hazırlanırken görülen belirtiler değil; tüm sınavlar için sınav günü
yaklaştıkça, sınav günü ve sınav anında da genelde yoğunlaşarak hissedilen duygular
olduğu yapılan araştırmalarla desteklenmektedir. Öğrenciler sınav öncesi sınava bir türlü
başlayamadıklarını, okurken soruları anlamada güçlük çektiklerini; ancak sınavın sonlarına
doğru bu duyguların azaldığını sıklıkla ifade ederler.
Sonuçta hemen hemen hepimiz sınavlardan önce ve sınav sırasında gerginlik ve
heyecan hissedebiliriz. Bu aslında motive edici ve çalışmak için uyarıcı olabilir. Ancak
aşırı yoğunlaştığı zaman yukarıda söz edilen belirtiler görülür ve bu belirtilerde olumsuz
sonuçlar yaratabilir. Bu yüksek kaygı dikkatin bölünmesine yol açar ve başarısız olunacağı
inancını tetikler.
Sınav başarısının düşmesinde endişenin etkisinin yoğun duygulanıma oranla daha fazla
olduğu bilinmektedir. Endişenin yol açtığı olumsuz düşünceler, öğrencinin sınava
odaklanmasını sağlayan zihinsel enerjinin hedefinden uzaklaşarak, dağılmasına yol açabilir
ve öğrencinin performansı var olan potansiyelinin çok altında kalır.
KAYGIYI ARTIRAN ANNE BABA TUTUMLARI
Sayın anne-babalar;
• Çocuklarınızdan çok erken yaşlardan itibaren sürekli ve performansının üzerinde
başarı beklemeniz ve bunu sık sık tekrarlamanız,
• Herhangi bir başarısızlık ve yetersizlik durumunda olumsuz eleştirmeniz,
olumsuz sıfatlar takmanız (ki çocuklarınız kendisine atfettiğiniz sıfat ve
başarısızlıkları benimseyip, kabullenebilir),
• Çocuğunuzun çalışma yöntemi ve zaman planlamasına yönelik yaptığınız olumsuz
eleştiriler (Bu kadar çalışma ile hiçbir şey yapamazsın),
• Sınavı kazanamadığı takdirde çocuğunuzun gelecekteki yaşantısının nasıl olacağına
ilişkin tahminleriniz (Eğer kazanamazsan iyi bir mesleğin olamaz, her şey biter,
nitelikli bir işe sahip olamazsın),
• Sınavın sizin ve çocuğunuz açısından bir kişilik ölçüsü olarak görmeniz (Hepimiz
rezil oluruz),
• Onun yaptığı ve elde ettiklerini takdir etmeyip, daha iyisini yapmasını istemeniz,
onu başkaları ile kıyaslamanız (bu şekilde çocuğunuzda gelişmesine neden
olabileceğiniz mükemmeliyetçi ve rekabetçi kişilik yapısı kaygıyı artırır)
gibi tutum ve davranışlar sınav kaygısının artmasına ve baş edilmesi zor bir hâl
almasına neden olmaktadır,
Ayrıca;
• Sizin kaygınız yoğun oldukça çocuğunuzun da kaygısı artacaktır. Dolayısıyla sınav
başarısı konusunda yaşadığınız kaygı çocuğunuzun performansını düşüren bir
nedene dönüşebilmektedir.
• Sınav hazırlığında nelere öncelik verileceği, eksikliklerin nasıl tamamlanacağı ve
sınavda gösterilen performansın ne olacağı konusu siz söz ettikçe, çocuğunuzu da
kaygılandırıp, onun dikkatini dağıtacaktır,
SINAV KAYGISIYLA BAŞETMENİZDE SİZE YARDIMCI OLABİLECEK KİŞİLER
1- Aile ve yakın arkadaşlar: Bu kişiler bize gereksinimimiz olan sevgi, şefkat ve
dayanışmayı gösterirler. Onlarla ilişkimizi sıcak tutmak moralimizi yükseltir.
2- Sorun olduğunda başvurabileceğimiz uzman kişiler: Bunlar genellikle sahip
olduğunuz sorun ve çözümleri konusunda uzmanlaşmış kişilerdir. Psikologlar, rehber
öğretmenler vb.
3- Bizim yaşadığımız sorunları yaşayan kişiler: Sınav kaygısı olan herkes bir diğerini
daha kolay anlayabilir. Fikir alışverişinde bulunmak, sorun paylaşmak yalnızlık
duygusunu azaltır. Sorunu kişileştirmeyi önler.
4-Manevi öz güven ve çalıştıktan sonra hakkına düşene razı olma duygusu sizi rahatlatacaktır.
